ng sinh năm 1936, quê Tùng Châu, Đức Thọ, Hà Tĩnh. Từ bé, nổi tiếng học giỏi, đặc biệt về môn toán. Năm 1956, đích thân GS. Tạ Quang Bửu khi ấy là Phó chủ nhiệm kiêm Tổng thư ký Ủy ban Khoa học quốc gia đã tuyển những học trò tốt nghiệp phổ thông có triển vọng về khoa học cơ bản đưa sang học tại trường tiếng tăm nhất của Liên Xô là Đại học tổng hợp Lomonosov để nhờ nước bạn đào tạo thành tài trở về xây dựng giang san. Một thời, giới học thuật hay nhắc đến “ba chàng ngự lâm pháo thủ”, đó là ba nhà vật lý trẻ ngày ấy: Đào Vọng Đức, Cao Chi, Đoàn Nhượng. Về sau, chính GS. Tạ Quang Bửu đã chọn bộ ba này chuyển sang Viện liên hiệp nghiên cứu hạt nhân Đupna (Liên Xô) để làm việc với những nhà khoa học hạt nhân hàng đầu của các nước xã hội chủ nghĩa. Trước lúc phát xuất, giáo sư đã ân cần căn dặn: Học vị không phải là cái quan trọng nhất mà các anh một mực phải theo kịp trình độ khoa học tiền tiến, sau này tìm cách đưa nền khoa học Việt Nam tiến lên toàn diện. Nhà vật lý trẻ Đào Vọng Đức đã làm theo lời căn dặn ấy, chỉ trong thời kì không lâu khi làm việc trên đất bạn, rồi trở về nước, ông đã trở thành một nhà nghiên cứu có uy tín trong nhiều lĩnh vực của vật lý năng lượng cao như: Lý thuyết đối xứng các hạt căn bản, lý thuyết thống nhất các tương tác hạt căn bản, lý thuyết dây và siêu dây lượng tử, máy tính lượng tử, thông tin lượng tử... Ông đã công bố khoảng 100 công trình khoa học trên các tạp chí trong nước, quốc tế. Trong giảng dạy đào tạo, từ lâu ông trở thành một giáo sư nổi tiếng uyên bác, chủ biên hàng chục giáo trình đại học và sau đại học, chỉ dẫn thành công nhiều nghiên cứu sinh tiến sĩ, thạc sĩ. Ông từng là Viện trưởng Viện Vật lý Việt Nam; Phó chủ tịch Hội Vật lý Việt Nam nhiều khóa và năm 1988, ông được bầu là viện sĩ Viện Hàn lâm Thế giới thứ ba.
GS. Đào Vọng Đức (bên trái) và tác giả.
Bên cạnh việc ban bố các công trình khoa học, ông còn viết sách. Hiện ông đã có hàng chục đầu sách đều thuộc chuyên môn sâu và hẹp của vật lý lý thuyết. Sách không dành cho người đọc thường ngày nhưng vì trân trọng tình bạn, mỗi khi ra cuốn nào mới ông đều tặng tôi. Tôi có ấn tượng với cuốn Từ Thuyết Lượng tử đến máy tính lượng tử (NXB Khoa học và kỹ thuật, 2013) ông viết chung với một học sinh là TS. Phù Chí Hòa (Đại học Đà Lạt). Trong lời nói đầu, tác giả viết: “Bản thảo được hoàn tất trong dịp đại lễ Vu Lan báo hiếu truyền thống. Các tác giả xin thành kính dâng tặng anh linh các bậc phụ mẫu...”. Tôi hiểu, với ông, làm ra được công trình hay tác phẩm là để trả nghĩa cho đời, báo hiếu với bác mẹ. Từ lâu, ông nén trong lòng một nỗi đau, vào thời kỳ chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ trên miền Bắc, đay và mẫu thân của ông cùng bị tử nạn tại quê vì bom giặc, bởi thế, mỗi khi có được thành quả khoa học cũng là làm vơi đi phần nào nỗi đau thương ấy. Trong tác phẩm trên, tác giả viết lời đề tặng tôi thật thật tâm: “Thân mến tặng nhà báo, nhà văn Phạm Quang Đẩu, kỷ niệm tình bạn lâu năm - 30/12/2013”. Quả là khi giở những trang sách của ông, ngoài lời giới thiệu và nhập đề ai cũng có thể hiểu, còn phần chuyên môn tôi chỉ biết “kính nhi viễn chi”. Tôi hiểu đằng sau những thành quả nghiên cứu và khảo cứu khoa học của ông là cả một quá trình làm việc đầy sức sáng tạo không ngừng nghỉ trong nhiều năm tháng. Đó còn là một quá trình phấn đấu dai sức vượt qua bệnh tật, tuổi già cùng nỗi cô đơn của ông.
Do những trắc trở trong đời tư mà từ nhiều năm nay, ông sống độc thân trong một căn nhà dành cho các nhà khoa học đầu ngành được xây từ thời bao cấp ở cuối phố Đội Cấn (Hà Nội). Bởi có một mình nên căn nhà càng trở thành rộng thênh thang. Luôn có những đồng nghiệp đến thảo luận và những học trò đến thăm hỏi thầy. Qua những lần tâm can, tôi không khi nào thấy ông tỏ ra bi quan, buồn nản. Dễ nhận ra nghị lực và đức tính lạc quan yêu đời qua nếp sinh hoạt hằng ngày của ông - một con người giản dị và trung hậu. thẳng tính đọc sách, báo, nghiền ngẫm và viết, đã có nhiều công trình khoa học được ra đời trong căn nhà im ắng, ít tiện nghi sinh hoạt ấy. Trong gian buồng cạnh nơi ông ngồi viết có đặt một cây đàn piano, ông bảo lúc cần làm cho đầu óc thanh thản, thoát khỏi những con số khô khan, ông thường dạo một bản nhạc nào đó. Ông còn biết chơi đàn đáy và quen với nhóm ca nhạc dân tộc, thỉnh thoảng lại cùng họ biểu diễn các buổi hát chầu văn cho đông đảo công chúng thưởng thức tại bảo tồn Dân tộc học hay một phòng hát nhỏ nào đó ở Hà Nội...
Giờ ở tuổi ngoài tám mươi ông vẫn rất sáng láng, nhanh nhẹn, làm chuyên môn, chỉ dẫn nghiên cứu sinh hay đi thỉnh giảng ở các trường đại học ngoài Bắc, trong Nam. Từ nhiều năm nay, ông còn gánh vác cương vị Giám đốc trọng điểm Nghiên cứu tiềm năng con người thuộc liên hợp các hội khoa học kỹ thuật Việt Nam. Đây đã trở nên nơi nghiên cứu về các vấn đề tâm linh có hệ thống, bài bản khoa học vào bậc nhất ở nước ta hiện giờ. Giữ được sức khỏe để làm việc có hiệu suất như vậy là nhờ ông có cách tập hợp tư tưởng “thể dục trí não”, thực hành đều đặn việc thiền - yoga. Yoga giờ không còn xa lạ với nhiều người. Ngày Quốc tế Yoga (21/6) đã được Đại hội đồng Liên hợp quốc thành lập nhằm tôn vinh ích lợi của yoga đối với sức khỏe của con người, khuyến khích tập dượt yoga trên toàn thế giới nhằm ngừa bệnh tật và giúp gắn kết cộng đồng. Nhiều buổi đến thăm, tôi đã được nghe ông giảng giải một cách khúc triết, dễ hiểu về yoga và các dạng “tiềm năng con người”. Ông còn khẳng định, chúng có mối quan hệ khăng khít với những gì thuộc về cõi linh tính của con người.
Là một chuyên gia hàng đầu về vật lý lượng tử, ông vận dụng lý thuyết này vào nghiên cứu, giảng giải các hiện tượng linh tính. chả hạn, trong một buổi thuyết trình tại trọng điểm Nghiên cứu tiềm năng con người, ông đã chỉ ra rằng, lịch sử phát triển khoa học cũng cho thấy những phát minh lớn có được không chỉ dựa vào lý trí và lập luận logic thuần túy mà còn bằng cả những mẫn cảm thẩm mỹ và sự hỗ trợ của những nguyên tố trực quan và cảm hứng... Rồi ông chỉ dẫn tôi thực hiện việc khai mở các “luân xa” trên cơ thể mình để đón nhận năng lượng từ trời đất. Ông bảo, chính trong lúc thực hiện thiền sâu, nhiều vị thiền sư đã đạt được trạng thái không còn ảo giác thời gian trôi, vạn vật chừng như đóng băng trong thời gian. Theo ông, vật lý học hiện đại mường tưởng thời gian trong tổng thể như “thời cảnh”, trong đó các sự kiện được gắn vào các thời khắc khăng khăng, cũng rưa rứa tưởng tượng không gian như một cảnh quan, trong đó các vật thể được đặt ở các vị trí xác định. Thế kỷ 21 này sẽ đánh dấu một bước tiến vĩ đại về trí tuệ, đó là nhận thức được rằng khoa học và linh tính không hề đối nghịch nhau mà là hai mặt đối ngẫu bổ sung cho nhau để nghiên cứu thực tế. Điều này cũng hoàn toàn hạp với khẳng định của A. Einstein - người có công đầu khai sáng Thuyết Tương đối và Thuyết Lượng tử, rằng khoa học, đạo, nghệ thuật là “các cành nhánh của cùng một cây” và “cái đẹp nhất mà chúng ta có thể trải nghiệm được chính là cái bí ẩn”.
Hàng ngày, buổi sáng và lúc sắp đi ngủ, ông tập trung tư tưởng hàng giờ liền để tập thiền và tự khai mở “luân xa”. Kiên trì luyện tập từ nhiều năm nay, thiền-yoga đã thành nếp như cơm ăn nước uống hàng ngày, giúp cho tinh thần ông luôn giữ được sự an nhiên tự tại và nhờ vậy, điềm nhiên ông đã có căn cốt sâu sắc của một thiền sư, chỉ khác là ông không phải tu sĩ mà luôn sống hòa đồng với mọi người. Ông còn hay giúp đỡ người khác trong việc thực hiện việc “quán tưởng ý nghĩ” để chữa bệnh, giữ gìn sức khỏe. Tôi đã nghe một vị giáo sư ở Đại học Bách khoa Hà Nội kể, ông cùng quê Đức Thọ (Hà Tĩnh) với GS. Đào Vọng Đức, có thời kỳ nghe tin vợ ông bị một căn bệnh mạn tính, thế là nhiều ngày GS. Đào Vọng Đức đã không quản đường xa, đạp xe đến giúp vợ ông chữa bệnh bằng cách “truyền năng lượng” và đã đạt được hiệu quả cố định. Cũng cần nói thêm: GS. Đào Vọng Đức không có lề thói đi xe máy, ông thường đi thăm bạn bè hay đến lớp giảng dạy bằng chiếc xe đạp tòng tọc. Ông bảo, đạp xe cũng là một cách tập thể thao.
bấy lâu, tôi đã trở nên một “môn đệ” của GS. Đào Vọng Đức trong việc thực hành thiền-yoga. Song tôi biết sự khai mở trong con người tôi là rất hạn chế. Còn người bạn vong niên khôn xiết khiêm nhượng, giản dị của tôi thì đã đạt được những thành tựu đáng kính nể. Ông đang chống lại một cách có hiệu quả với tuổi già, bệnh tật và sự cô đơn bằng nghị lực tập dượt trang nghiêm, cần cù. Mừng cho sự thành công và sức khỏe của ông sao!
Bài, ảnh: PHẠM QUANG ĐẨU
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét