Trong sự thẩm thấu âm nhạc của tôi (cố nhiên là còn có những hạn chế) tôi cho rằng, Hoa Pơlang , tác phẩm đầu tay cũng là tác phẩm hay nhất trong thế cục làm nhạc của Đức Minh. Trong ca khúc này, phảng phất âm hưởng của dân ca Tây Nguyên (chỉ phảng phất thôi, thì mới hay) mà vẫn rõ bản sắc sáng tạo riêng của Đức Minh, âm nhạc lẫn trong lời và lời ca nhuần nhuỵ mà âm vang... có thể nói là hòa làm một với các nhạc điệu và tiết tấu âm nhạc. Đức Minh nói với tôi là khi viết ca khúc này, ông chưa từng đến Tây Nguyên và viết là cứ viết thôi, chả nhằm mục đích gì....
Theo tôi, với Hoa Pơlang , Đức Minh viết bằng hồn. Phẩm chất thiên tài đó, xuất hiện trong khoảng khắc đó, sau này, Đức Minh được học hành bồi bổ hơn nhiều, trình độ tư tưởng và vốn sống nâng lên cao hơn nhiều, vẫn không sao vươn tới được. Đó cũng là một trong những bí hiểm của các sáng tác không riêng có với bất cứ ai. Trong mọi tác phẩm thành công, dù ở bất cứ loại thể nào, đều giấu trong nó ít ra là một hai bí ẩn, mà chính tác giả sáng tạo ra nó cũng chỉ có thể mơ hồ cảm thấy nó, nghe thấy hơi thở nhẹ nhõm của nó, nghĩa là của sự sống độc lập phôi thai của nó - mà không sao diễn giải nó ra được thành lời một cách thấu... Chính nhờ đặc điểm này, mà nó có khả năng sống, sau khi người khai sinh ra nó đã chết.
bởi vậy khi về Quảng Ninh, giới văn hóa rất mừng như đón được một vị Trạng nguyên. Mọi đối xử với ông đều tốt hiếm có, mà không một ai trong ngành ghen tị. Cái hay của Quảng Ninh là như vậy. Sòng phẳng với các nhân kiệt, nếu họ nhận ra. Ông được tăng lương vượt bậc, vượt cấp, rút rất ngắn khung thời gian, cũng không một ai thắc mắc. Ông được dành riêng cho sáng tác và nói chung tỉnh làm theo các đề nghị có thể của ông.
Ngay khi ông có vợ là người Hoa, một cô gái trẻ, đẹp vào loại nhất nhì thị xã Hồng Gai lúc đó, ông ở hẳn trong nhà mẹ vợ là người Hoa..., cả nhà ông vẫn được đối như thường có gì xảy ra cả..., trong khi sờ soạng mọi người, kể cả người có chân trong cấp ủy, trong chính quyền và các đoàn thể quốc gia, cũng không có một ai được như vậy. Bấy giờ có cuộc chiến tranh biên thuỳ phía Bắc, trước và sau năm 1979, kéo dài đến mấy năm, kể cả các hệ lụy của nó. Khách quan mà nói, đó là một gánh nợ ơn nghĩa rất cao cả mà Quảng Ninh dành riêng cho ông và từ đó, Đức Minh cố kỉnh làm việc để đền đáp, dù điều đó diễn ra vô thức hay có ý thức. Và dĩ nhiên cũng là một điều cần được biểu dương. Ông chịu thương chịu khó phổ thơ của Giám đốc Công an tỉnh, Giám đốc xí nghiệp... và nói chung, những ca khúc ấy, do tay nghề khá sành sỏi của ông, nó cũng vẫn rất dễ thu nạp và rất được hoan nghênh trong các chương trình biểu diễn, hội diễn.
Điều rất đáng trân trọng ở ông là ông đến hẳn với than, với công nhân mỏ, dường như với toàn bộ lòng mình, nhưng đến đây, trước mắt ông đã có những ngọn núi, dù lớn hay nhỏ, do các bậc tiền bối và các bậc đàn anh của ông đã tạo ra... Và ông phải nặng nhọc trên dưới một con đường riêng, để hy vọng xác lập được một quả núi khác, kích cỡ cũng vừa phải thôi, đặt ở bên cạnh. Điều đó không hề dễ dàng gì và nói chung, không phải ai cũng làm được.
Nhạc sĩ Đức Minh.
Trong khoảng 30 năm ở Quảng Ninh, ông viết có lẽ đến 30 ca khúc về than, nhưng nói chung, chất chuyên nghiệp ít nhiều bị chi phối bởi chất phong trào, do ông tự hòa mình vào đời sống âm nhạc của cộng đồng. Thành công hơn cả, vẫn chỉ có một, là Đất mỏ quê ta . Ca khúc này cũng có âm hưởng dân ca, nhưng cái chất dân ca này do ông tạo ra theo kiểu vấn đáp, nó có cội nguồn là hát chèo đường của dân chài Quảng Ninh, nếu ông nghiêng hẳn vào khuynh hướng này, có lẽ thành công sẽ cao hơn. Nhưng ông lại rẽ theo một mô-típ khác, cái mô-típ mà Tố Hữu đã rất thành công trong bài thơ dài nức danh Việt Bắc . Và theo tôi, như thế cũng không sao và được như thế đã là may mắn lắm rồi. Vì sáng tác để có được thành công, thành công trong sáng tác, theo ý nghĩa khoa học của chữ này, khó khăn hơn cả đường lên trời. cố nhiên đó là nói về các kiệt tác. Còn ca khúc của ông, trong mặt bằng chung, rõ ràng là có nhiều nét nổi bật. Lúc đó, lại được hai ca sĩ có tiếng tiếp sức, thể hiện trên Đài ngôn ngữ Việt Nam, là Bích Liên và Quốc Đông.
Cảm giác như ông viết cho hai ca sĩ này hát, nên khúc thức và giai điệu rất gắn kết với chất giọng của ca sĩ. Dù trong ca khúc này, phần nhạc chưa hẳn đã nhuần thấm, chải chuốt, mà phần lời thì chưa được thư thái cho lắm, lấy ngay Hoa Pơlang , ca khúc thành công trước đây của ông làm thước đo cho chính phẩm chất âm nhạc của ông. Ở đây, ý thức phục vụ của ông có chỗ còn lấn lướt xúc cảm, chưa tan hẳn trong cảm xúc, điều mà các nhạc sĩ tài danh viết về than, cỡ như Hoàng Vân, Trần Chung, Phạm Tuyên... hoặc gần ông hơn là Nguyễn Cường, Phó Đức Phương..., viết về Quảng Ninh, đã làm được. Do đó, nghe ca khúc của ông, ít nhiều còn thấy khiên cưỡng. Đó là điều thật đáng tiếc. Nhưng biết làm sao. Cả một thời, không chỉ âm nhạc, mà tuốt tuột các loại hình sáng tạo nghệ thuật khác đều thế, vì như bất cứ ai, sáng tạo bất cứ cái gì, người nghệ sĩ đều thực hành một mệnh lệnh chung, phát xuất từ chính trái tim mình, là phục vụ vô điều kiện cho cách mệnh.
Tôi rất gần ông, ông làm nhạc ở bên Sở Văn hóa, tôi làm thơ ở bên Hội văn chương nghệ thuật tỉnh, nhiều công việc chung có liên hệ, đều thực hành rất ăn ý và tốt lành, nhưng không có việc gì của tỉnh cần cả hai người cùng góp sức. nên chi, tôi chỉ thực thụ cộng tác với ông độc nhất có một lần, khi ông đã nghỉ hưu, chuyển cả gia đình về Hà Nội. Đó là ông được Tổng công ty Than Việt Nam mời dàn dựng một chương trình âm nhạc, đến 90 phút, gồm các ca khúc chọn lọc viết về ngành than, đương nhiên là ông có hơn 1 bài, nhân một ngày kỷ niệm nào đó, tôi không còn nhớ xác thực. Ông mời tôi lên nhà ông, trên cơ sở các ca khúc ông chọn, tôi xếp đặt lại, viết kịch bản và lời bình. Văn bản hiện tôi vẫn còn lưu trong máy.
thi sĩ TRẦN NHUẬN MINH
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét